Lý tưởng thẩm mỹ trong hoạt động sáng tạo nghệ thuật ở Việt Nam hiện nay = Aesthetic ideals in creative art activities in Vietnam today

Xét về hình thức, lý tưởng được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau; nhưng đều là tổng thể các phương hướng cơ bản của đời sống xã hội. Đó là lý tưởng chính trị – xã hội; lý tưởng pháp quyền, đạo đức, khoa học, tôn giáo và thẩm mỹ.

Khác với khoa học, trong quan hệ thẩm mỹ ngoài những tri thức có tính khách quan phù hợp với chân lý, nó còn bao hàm cả thái độ chủ quan của con người đối với khách thể.

Nếu cảm xúc thẩm mỹ nảy sinh từ sự cảm thụ cái đẹp trong thực tế, thì lý tưởng thẩm mỹ lại hướng tới cái đẹp trong ươc mơ và khát vọng sống của con người, nó xây dựng hình ảnh mẫu mực cảm quan về những giá trị thẩm mỹ mà con người cho rằng cần phải có và sẽ có.

Trong lý tưởng thẩm mỹ bao hàm cả sự nhận thức về cái hoàn thiện, cái đang mong muốn, cần phải có và cả tình cảm của chủ thể đối với chúng. Trong quan hệ thẩm mỹ, lý tưởng thẩm mỹ thể hiện trong hình thức cụ thể – cảm tính, toàn vẹn của một sự vật một hiện tượng, một con người nhất định hoặc một tác phẩm nghệ thuật. Ví dụ qua hình tượng Thạch Sanh, Thánh Gióng, Cô Tấm. Những hình tượng đó nói lên tình cảm yêu thương, qúy trọng của nhân dân ta đối với mẫu người lý tưởng và cũng gợi ra ở người cảm thụ lòng say mê, mến phục.

Lý tưởng thẩm mỹ biểu hiện tập trung cao nhất của nhu cầu thẩm mỹ, tình cảm thẩm mỹ, thị hiếu thẩm mỹ; hay nói một cách khác lý tưởng thẩm mỹ là giai đoạn cao nhất của nhận thức, đánh giá và sáng tạo thẩm mỹ. Mọi xúc cảm, biểu tượng, phán đoán, đánh giá, cảm thụ và sáng tạo thẩm mỹ đều do lý tưởng thẩm mỹ chi phối và tập trung ở lý tưởng thẩm mỹ.

Có thể nói hoạt động nói chung và hoạt động thẩm mỹ nói riêng của con người bao giờ cũng mang xu hướng hiện thực hoá lý tưởng thẩm mỹ. C. Mác đã chỉ rõ rằng trước khi con người hành động bao giờ con người cũng hình dung trong trí tưởng tượng của mình hình ảnh của cái mà con người mong muốn đạt tới. Điều đó đã khẳng định rằng trong hoạt động của con người không chỉ cải biến dạng vật chất tự nhiên bên ngoài bằng hoạt động vật chất, mà con người còn thực hiện những mục tiêu đã định sẵn trong ý thức, trong trí tưởng tượng của họ. Và cũng như vậy, trong hoạt động thẩm mỹ, các hình mẫu về cái hoàn thiện, hoàn mỹ của lý tưởng thẩm mỹ sẽ định hướng, điều chỉnh và thúc đẩy toàn bộ quá trình đó.

Lý tưởng thẩm mỹ nói lên đặc trưng về sự hoàn thiện của các sự vật, hiện tượng của hiện thực, về lối sống của con người. Trong lý tưởng thẩm mỹ, có chứa đựng cả sự khái quát về những thuộc tính thẩm mỹ đã tồn tại của hiện thực tự nhiên và xã hội, kể cả việc đề ra mục tiêu mà hoạt động thẩm mỹ của của xã hội phải vươn tới.

Lý tưởng thẩm mỹ là tổng thể phương hướng cơ bản của đời sống được kết lại thành hình ảnh mẫu mực cảm quan về sự hoàn thiện, hoàn mỹ của con người và của xã hội, nói lên những xu hướng và qui luật của sự tiến bộ lịch sử.

Lý tưởng thẩm mỹ là sản phẩm cao nhất của ý thức thẩm mỹ. Mọi hoạt động thẩm mỹ đều nhằm thực hiện nó. Nghệ thuật đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc thể hiện lý tưởng thẩm mỹ, bởi vì nghệ thuật tạo ra những hình mẫu hình tượng nghệ thuật về hiện thực hoàn thiện; đồng thời lý tưởng thẩm mỹ cũng nổi lên như là tiêu chuẩn về cái đẹp của những giai đoạn khách nhau của sự nghiệp sáng tạo thẩm mỹ của con người.

Mời các bạn đọc luận văn “Lý tưởng thẩm mỹ trong hoạt động sáng tạo nghệ thuật ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Phạm Thị Khánh Ly tại đường link: http://repository.vnu.edu.vn/handle/VNU_123/16205